A man que sostén o spray: unha derrota compartida

4 de maio de 2026

A noticia das recentes agresións con pintadas de aerosol ao mosteiro de San Lourenzo de Carboeiro e ao castro de Alobre non debería quedar nunha simple nota de sucesos nin nun estéril lamento pola falta de civismo. Estas feridas de pintura laranxa e graffiti sobre o granito son, en realidade, a punta do iceberg dunha fenda moito máis profunda.

Se queremos analizar por que o noso patrimonio amence hoxe manchado de spray, debemos mirar cara a todos os ángulos posibles, pois estamos ante un problema de múltiples caras onde a responsabilidade é, sen dúbida, colectiva.

O primeiro que cómpre poñer en cuestión é o fracaso do noso sistema educativo. Resulta paradoxal, por non dicir doloroso, que estas pintadas sexan obra —con toda probabilidade— de mocidade que pasou ata doce anos dentro das nosas aulas. Se tras percorrer todo o camiño ata o bacharelato un mozo non é capaz de recoñecer o valor sagrado, no sentido cultural, dunha figura medieval ou dun perpiaño castrexo, é que algo grave está fallando. A escola non pode limitarse a ser un depósito de datos; se non consegue xerar conciencia e sentido de pertenza, a formación queda baleira de contido.

Pero a responsabilidade non se detén na porta do instituto. Cando un visitante chega a un monumento, que mensaxe recibe? Moitas veces atopámonos cunha sinalética que, no mellor dos casos, é puramente informativa ou, no peor, inexistente. Falta pedagoxía a pé de obra. Non abonda con prohibir; hai que explicar, seducir e facer que o espectador comprenda que está ante un testemuño vivo do seu pasado. Un monumento mudo, sen unha divulgación que o faga vibrar, corre o risco de ser visto como unha simple “pedra vella” á mercé de calquera capricho.

Neste sentido, os Concellos teñen unha débeda pendente co que atesouran. A divulgación pública non pode ser un acto protocolario de cando en vez. Precísase unha estratexia constante que chegue a toda a cidadanía e, moi especialmente, aos máis novos. Falamos de actividades educativas sostidas no tempo, visitas escolares recorrentes e obradoiros onde o alumnado non sexa un mero espectador, senón que colabore activamente na conservación. Só o que se coñece se ama, e só o que se ama se protexe.

Para pechar este poliedro, non podemos esquecer a necesaria implicación do tecido social. O patrimonio non é un asunto exclusivo de arqueólogos ou políticos. Onde están as ANPA, os centros culturais ou as asociacións veciñais neste debate? A protección dun ben debe nacer da propia comunidade que convive con el. Se a sociedade civil non se erixe en custodio do seu legado, o spray seguirá gañando a batalla.

Limpar a pedra non é tarefa baldeira nin barata, pero moito máis custoso será reparar o dano dunha sociedade que perdeu o vínculo coa súa propia memoria histórica e cultural. Estas pintadas non son só vandalismo; son o síntoma dun silencio compartido que debemos romper con máis educación, máis pedagoxía e, sobre todo, cunha maior responsabilidade común.