A maquinaria forestal incontrolada sobre os petróglifos
5 de maio de 2026
A recente alerta sobre o risco que corren os petróglifos de Parada, no concello de Outeiro de Rei, por mor dunha corta de piñeiros, volve poñer sobre a mesa un debate tan antigo como necesario. Este caso, no que a maquinaria forestal ameaza o noso legado rupestre ao non figurar os xacementos nos visores oficiais da administración, convídanos a facer unha reflexión profunda sobre un dos piares fundamentais da xestión do noso territorio: as comunidades de montes e o seu papel na salvagarda do patrimonio cultural.
Os montes veciñais en man común son unha riqueza incuestionable de Galicia. Non só polo seu indubidable valor ambiental e de sostemento económico para o rural, senón porque nas súas entrañas custodian unha inmensa porcentaxe dos nosos xacementos arqueolóxicos: mámoas, petróglifos e castros que repousan á sombra das árbores. Con todo, a xestión destas entidades enfróntase a desafíos estruturais importantes que, moitas veces, derivan en agresións involuntarias ao patrimonio.
Un dos retos máis notables é a natureza cambiante das súas directivas. Cando unha nova xunta reitora asume o cargo, recae sobre ela a responsabilidade de xestionar un territorio vasto e complexo. É habitual, e humanamente comprensible, que as novas directivas non coñezan ao detalle cada elemento patrimonial que se agacha nos seus montes. A miúdo, nos relevos das xuntas falta unha transmisión fluída, exhaustiva e documentada desta información vital. Sen un rexistro claro que pase dunha directiva á seguinte, o patrimonio vólvese invisible aos ollos de quen ten o deber de coidalo, quedando exposto a danos cando se planifican traballos forestais.
Non obstante, a responsabilidade de protexer a nosa historia non pode recaer de xeito solitario nas costas dos comuneiros. Esta fenda de información interna está estreitamente ligada a unha preocupante falta de apoio, coordinación e control por parte das administracións públicas. Como evidencia o caso de Outeiro de Rei, é imposible que unha comunidade protexa de forma efectiva aquilo que a propia administración non ten debidamente cartografado nin comunicado.
Fai falta urxentemente un cambio de paradigma institucional. As institucións deben establecer protocolos de actuación moi claros, accesibles e directos para as comunidades de montes. As xuntas reitoras necesitan saber con exactitude e antelación que pasos deben dar antes de autorizar un aproveitamento madeireiro ou unha roza. A administración non debe limitarse a ser unha figura sancionadora cando o dano xa está feito ou cando a maquinaria xa está sobre o xacemento; debe ser unha ferramenta facilitadora. Débese garantir que os mapas patrimoniais, como o Plan Básico Autonómico, estean sempre actualizados e que calquera comunidade teña unha canle de comunicación directa e áxil con Patrimonio.
A convivencia entre o lexítimo aproveitamento forestal e a protección arqueolóxica é perfectamente posible e desexable. Pero este equilibrio require dun esforzo conxunto. Precisa de comunidades de montes implicadas e ben informadas en cada un dos seus relevos directivos, e esixe administracións que acheguen información, protocolos precisos e acompañamento técnico. O noso pasado en pedra non é un atranco para o desenvolvemento do monte, senón un valor engadido que debemos, entre todos, aprender a coidar e legar ás futuras xeracións.
